การวิเคราะห์เซลล์ไซต์ (Cell Site Analysis) เป็นเทคนิคที่ใช้ในการระบุตำแหน่งโดยประมาณของโทรศัพท์มือถือ ณ เวลาที่มีการโทรออกหรือรับสาย หรือในกรณีของการสืบสวนสด ก็สามารถใช้เพื่อระบุตำแหน่งปัจจุบันของโทรศัพท์ได้ การวิเคราะห์นี้อาศัยข้อมูลจากบันทึกการโทร (Call Detail Records – CDR) ที่ได้จากผู้ให้บริการเครือข่าย และผลการสำรวจคลื่นวิทยุ (Radio Frequency – RF) ในพื้นที่

บทความนี้เขียนมาหลังจากได้ศึกษาหนังสือ Cell Site Analysis ตอนแรกก็ชั่งใจว่าจะเขียนเผยแพร่ ดี ไม่ดี กลัวถูกน้อง ๆ ด่าว่า แต่มาคิดอีกทีตอนนี้ความรู้มันทันกันหมด คงเหลือแต่นักสืบที่ยังไม่ทัน เลยต้องตัดสินใจเขียน คิดว่าน่าจะเกิดประโยชน์มากกว่าโทษ 💯✌️

แนวคิดหลักของการวิเคราะห์เซลล์ไซต์

• ข้อมูลจาก CDR 
  บันทึกการโทรจะให้ข้อมูลเกี่ยวกับเซลล์ไซต์ที่โทรศัพท์มือถือใช้ในการเชื่อมต่อเครือข่าย รวมถึงชื่อตำแหน่งและทิศทาง (azimuth) ของเสาอากาศ
• การระบุตำแหน่ง
  เมื่อทราบตำแหน่งและทิศทางของเซลล์ไซต์ที่ใช้ สามารถกำหนดขอบเขตของพื้นที่ที่โทรศัพท์อาจอยู่ได้
• การตรวจสอบข้ออ้าง 
  การวิเคราะห์เซลล์ไซต์มักถูกนำมาใช้เพื่อตรวจสอบข้ออ้างของบุคคลต้องสงสัย เช่น หากบุคคลนั้นอ้างว่าอยู่ในสถานที่หนึ่ง แต่ข้อมูลการโทรแสดงว่าโทรศัพท์ใช้เซลล์ไซต์ในอีกที่หนึ่ง ก็อาจแสดงว่าข้ออ้างนั้นไม่เป็นความจริง

การใช้งานและการจำกัดของการวิเคราะห์เซลล์ไซต์

• การสนับสนุนหลักฐานอื่น
  การวิเคราะห์เซลล์ไซต์มักใช้เพื่อสนับสนุนหลักฐานอื่น ๆ มากกว่าที่จะใช้เป็นหลักฐานเดียวในการเชื่อมโยงผู้ต้องสงสัยกับสถานที่เกิดเหตุ
• ข้อจำกัดด้านความแม่นยำ
  การวิเคราะห์เซลล์ไซต์ไม่สามารถระบุตำแหน่งที่แน่นอนของโทรศัพท์ได้ แต่จะให้เพียงขอบเขตพื้นที่ที่โทรศัพท์อาจอยู่ นอกจากนี้ การใช้เซลล์ไซต์ที่ให้บริการในพื้นที่หนึ่ง ไม่ได้หมายความว่าโทรศัพท์นั้นอยู่ในพื้นที่นั้นเสมอไป แต่อาจอยู่ในพื้นที่อื่น ๆ ที่เซลล์ไซต์นั้นครอบคลุม
• การระบุผู้ใช้งาน
  การวิเคราะห์เซลล์ไซต์จะระบุตำแหน่งของโทรศัพท์เท่านั้น ไม่ได้ระบุตัวตนของผู้ใช้งาน ดังนั้น จึงจำเป็นต้องมีหลักฐานอื่น ๆ เพื่อยืนยันว่าโทรศัพท์นั้นเป็นของผู้ต้องสงสัยจริง

ประเภทของการสำรวจ RF

• การสำรวจเฉพาะจุด (Spot/Location Surveys)
  ใช้เพื่อตรวจสอบว่าเซลล์ไซต์ใดให้บริการในสถานที่ที่สนใจ เช่น ที่เกิดเหตุหรือที่อยู่ของผู้ต้องสงสัย
• การสำรวจครอบคลุมทุกเครือข่าย (All-Network Profiles)
  เป็นการสำรวจทุกเครือข่ายและเทคโนโลยีในพื้นที่ เพื่อรวบรวมข้อมูลที่ครอบคลุม
• การสำรวจพื้นที่ครอบคลุม (Cell Coverage Surveys)
  ใช้เพื่อกำหนดขอบเขตพื้นที่ที่เซลล์ไซต์ให้บริการ
• การสำรวจตามเส้นทาง (Route Profile Surveys)
  ใช้เพื่อตรวจสอบเซลล์ไซต์ที่โทรศัพท์เลือกใช้ตามเส้นทางที่กำหนด

การวิเคราะห์เซลล์ไซต์ในรูปแบบรายงาน

• รายงานฉบับเต็ม (Full Cell Site Report)
  เป็นรายงานที่ละเอียดและครอบคลุมข้อมูลทั้งหมดที่เกี่ยวข้องกับการวิเคราะห์
• รายงานสรุป (Streamlined Forensic Report)
  เป็นรายงานที่กระชับและสรุปประเด็นสำคัญของการวิเคราะห์
• ตารางสรุปการโทร (Call Schedules)
  เป็นตารางที่รวบรวมข้อมูลการโทรจากโทรศัพท์เป้าหมายในรูปแบบที่เข้าใจง่าย
• แผนที่แสดงตำแหน่งเซลล์ไซต์ (Cell Site Maps)
  เป็นแผนที่ที่แสดงตำแหน่งของเซลล์ไซต์และพื้นที่ที่ครอบคลุม

ข้อควรระวังในการวิเคราะห์เซลล์ไซต์

• ความไม่แน่นอน
  การวิเคราะห์เซลล์ไซต์มีความไม่แน่นอนในการระบุตำแหน่งที่แน่นอนของโทรศัพท์
• ความลำเอียง
  ผู้ทำการวิเคราะห์ควรระวังความลำเอียงที่อาจเกิดขึ้น เช่น ความลำเอียงในการสนับสนุนข้อกล่าวหาของฝ่ายโจทก์
• การตีความที่ผิด
  การตีความผลการวิเคราะห์เซลล์ไซต์ผิดพลาดอาจทำให้เกิดความเข้าใจผิดได้

การวิเคราะห์เซลล์ไซต์เป็นเครื่องมือที่มีประโยชน์ในการสืบสวนคดีอาญา แต่ก็มีข้อจำกัดที่ควรพิจารณาอย่างรอบคอบ ควรใช้ร่วมกับหลักฐานอื่น ๆ เพื่อให้ได้ผลสรุปที่น่าเชื่อถือ

สรุปการวิเคราะห์ตำแหน่งโทรศัพท์มือถือ

เป็นวิธีระบุตำแหน่งมือถือจากการใช้งาน โดยดูจาก

• ประวัติการใช้เสาสัญญาณ
• ตำแหน่งและทิศทางของเสา
• การวัดสัญญาณในพื้นที่จริง

มีข้อจำกัดสำคัญคือ

• ระบุตำแหน่งได้เพียงคร่าวๆ
• ไม่สามารถยืนยันตัวผู้ใช้
• ต้องใช้ร่วมกับหลักฐานอื่น

วิธีการทำงานหลักๆ คือ สำรวจสัญญาณในพื้นที่ จัดทำรายงานวิเคราะห์ และต้องระมัดระวังในการตีความผล เพื่อให้ได้ข้อมูลที่น่าเชื่อถือที่สุด

เทคนิคการสำรวจคลื่นวิทยุ (Forensic Radio Survey)

เทคนิคการสำรวจคลื่นวิทยุ (Forensic Radio Survey) เป็นกระบวนการที่ใช้ในการรวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับสัญญาณวิทยุจากเซลล์ไซต์ต่างๆ ในพื้นที่ที่สนใจ เพื่อสนับสนุนการวิเคราะห์เซลล์ไซต์ (Cell Site Analysis). การสำรวจนี้จะช่วยยืนยันหรือหักล้างสมมติฐานเกี่ยวกับการปรากฏตัวของโทรศัพท์มือถือในสถานที่และเวลาที่เกิดเหตุการณ์สำคัญ. โดยทั่วไปแล้ว การสำรวจคลื่นวิทยุจะทำเพื่อวัตถุประสงค์หลัก 3 ประการ ❤️📝

• เพื่อระบุชุดของเซลล์ที่ให้บริการหรือให้ความครอบคลุมในหรือบริเวณสถานที่หนึ่ง.
• เพื่อกำหนดขอบเขตการให้บริการของเซลล์ใดเซลล์หนึ่ง.
• เพื่อกำหนดความครอบคลุมการให้บริการของชุดเซลล์ตามเส้นทางที่กำหนด.

ประเภทของการสำรวจคลื่นวิทยุ (Forensic Radio Survey Types)

• การสำรวจเฉพาะจุด (Spot/Location Surveys)
  เป็นการสำรวจเพื่อเก็บรายละเอียดของเซลล์ที่ให้บริการและไม่ให้บริการในบริเวณใกล้เคียงสถานที่ที่กำหนด โดยทั่วไปจะเลือกสถานที่ที่เป็นที่เกิดเหตุ หรือสถานที่ที่ผู้ต้องสงสัยอาศัย ทำงาน หรืออ้างเป็นสถานที่อยู่. การสำรวจนี้มักใช้เพื่อตอบคำถามว่า “โทรศัพท์เป้าหมาย A สามารถอยู่ที่หรือใกล้กับสถานที่ B ในขณะที่โทร C ได้หรือไม่”.
  • การสำรวจเฉพาะจุดแบบคงที่ (Static Spot Surveys) อาจจำเป็นในบางกรณี เช่น เมื่อมีหลักฐานจากกล้องวงจรปิดว่าผู้ต้องสงสัยยืนอยู่ในจุดใดจุดหนึ่งและใช้โทรศัพท์.
  • การสำรวจบริเวณใกล้เคียง (Local Coverage Surveys) จะเป็นการสำรวจแบบเดินหรือขับรถในบริเวณรอบๆ สถานที่เป้าหมาย.
• การสำรวจครอบคลุมทุกเครือข่าย (All-Network Profiles)
  เป็นการสำรวจที่ครอบคลุมทุกเครือข่ายและเทคโนโลยี ณ จุดหรือสถานที่หนึ่ง. การสำรวจนี้มีประโยชน์ในการรวบรวมข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับสถานะของแต่ละเครือข่าย ณ เวลาที่เกิดเหตุ.
• การสำรวจพื้นที่ครอบคลุม (Cell Coverage Surveys)
  เป็นการสำรวจเพื่อกำหนดขอบเขตพื้นที่ให้บริการของเซลล์ใดเซลล์หนึ่ง. โดยจะมีการขับรถไปตามบริเวณต่างๆ เพื่อบันทึกข้อมูลของเซลล์.
• การสำรวจตามเส้นทาง (Route Profile Surveys)
  เป็นการสำรวจเพื่อแสดงลำดับของเซลล์ที่ให้บริการตามเส้นทางที่กำหนด. โดยมักใช้เพื่อตอบคำถามว่า “การโทร A โดยใช้เซลล์ B สามารถทำได้โดยโทรศัพท์เป้าหมาย C ตามเส้นทางนี้หรือไม่”.

เทคนิคเพิ่มเติมในการสำรวจ (Additional Survey Techniques)

• การสำรวจโดยใช้อุปกรณ์หลายเครื่อง (Surveying using Multiple Devices)
  เนื่องจากอุปกรณ์รับสัญญาณวิทยุแต่ละเครื่องมีความคลาดเคลื่อนในการวัด การใช้อุปกรณ์หลายเครื่องในการสำรวจจะช่วยให้ได้ข้อมูลที่ครอบคลุมมากขึ้น
• โปรโตคอลการโทรทดสอบ (Test Call Protocols)
  การโทรทดสอบจะช่วยให้ทราบว่าเซลล์ใดถูกเลือกใช้ในการเชื่อมต่อเครือข่าย
• การล็อกไฟล์และการสแกนช่องสัญญาณ (Lock Files and Channel Scans)
  ใช้เพื่อตรวจสอบรายละเอียดของเซลล์ที่ตรวจพบ รวมถึงเซลล์ที่ไม่ให้บริการ
• การทดสอบวงโคจร (Orbit Tests)
  ใช้เพื่อกำหนดทิศทางที่แท้จริงของเสาอากาศของแต่ละเซลล์.
• การล็อกแบนด์ (Band Locks): ใช้เพื่อทำการสำรวจเฉพาะแบนด์ความถี่ที่ต้องการ

โหมดการสำรวจ (Survey Modes)

• โหมดพัก (Idle Mode)
  เป็นโหมดที่โทรศัพท์ไม่ได้เชื่อมต่อกับเครือข่าย แต่ยังคงรับสัญญาณและเลือกเซลล์ที่เหมาะสม. การสำรวจในโหมดนี้สะท้อนสถานะของโทรศัพท์ส่วนใหญ่ในเวลาปกติ.
• โหมดเชื่อมต่อ (Connected Mode)
  เป็นโหมดที่โทรศัพท์กำลังเชื่อมต่อกับเครือข่าย เช่น ในขณะที่มีการโทรออกหรือรับสาย.

การเตรียมการสำรวจ (Survey Preparation)

• ข้อมูลจำเพาะของการสำรวจ (Survey Specifications)
  ผู้สำรวจควรทราบว่าเซลล์ใดที่คาดว่าจะตรวจพบในแต่ละสถานที่หรือเส้นทาง ข้อมูลนี้ได้จากบันทึกการโทรของโทรศัพท์เป้าหมาย.
• การเตรียมอุปกรณ์สำรวจ (Preparing Survey Devices)
  ผู้สำรวจต้องตรวจสอบให้แน่ใจว่าอุปกรณ์ทำงานได้อย่างถูกต้อง และมีการตั้งค่าที่เหมาะสม.
• ความปลอดภัยในการสำรวจ (Survey Safety)
  การสำรวจอาจมีความเสี่ยง ดังนั้นจึงควรระมัดระวังเรื่องความปลอดภัย.

การตรวจสอบและยืนยันผลการสำรวจ (Survey Results: Checking and Confirmation)

• ผู้สำรวจควรตรวจสอบผลการสำรวจกับรายการเซลล์เป้าหมาย หากตรวจพบเซลล์ทั้งหมดในรายการ แสดงว่าการสำรวจนั้นประสบความสำเร็จ.
• หากตรวจไม่พบเซลล์บางเซลล์ ผู้สำรวจอาจใช้เทคนิคการล็อกช่องสัญญาณหรือเซลล์เพื่อดูว่าเซลล์นั้นยังคงใช้งานอยู่หรือไม่.

การบันทึกและจัดเก็บข้อมูล (Storage of Survey Data)

• ควรบันทึกและจัดเก็บข้อมูลการสำรวจอย่างเป็นระบบ เพื่อให้สามารถนำมาใช้เป็นหลักฐานในชั้นศาลได้.
• ข้อมูลการสำรวจยังสามารถนำมาใช้เพื่อสร้างฐานข้อมูลประวัติการสำรวจ ซึ่งมีประโยชน์ในการตรวจสอบความเปลี่ยนแปลงของเครือข่าย.

อุปกรณ์สำรวจ (Survey Equipment) 

อุปกรณ์ที่ใช้ในการสำรวจคลื่นวิทยุมีหลายประเภท แบ่งออกเป็น 2 ประเภทหลัก

• อุปกรณ์จำลองโทรศัพท์ (Phone Emulators)
  เป็นอุปกรณ์ที่ทำงานเหมือนโทรศัพท์มือถือทั่วไป มี SIM card สามารถโทรออกและรับสายได้. ตัวอย่างอุปกรณ์เช่น CSurv, NEMO Handy และ TEMS Pocket.
• เครื่องสแกน (Scanners/SDRs)
  เป็นอุปกรณ์ที่สามารถสแกนคลื่นความถี่ได้หลากหลายและตรวจจับเซลล์ต่างๆ ได้อย่างรวดเร็ว แต่ไม่สามารถเชื่อมต่อกับเครือข่ายได้. ตัวอย่างอุปกรณ์เช่น QRC ICS และ Gladiator GAR.

ข้อควรพิจารณาเพิ่มเติม

• ผลการสำรวจคลื่นวิทยุเป็นการเก็บตัวอย่าง ณ เวลาที่ทำการสำรวจ ไม่สามารถรับประกันได้ว่าสภาพคลื่นวิทยุในอดีตจะเป็นเช่นเดียวกัน. ดังนั้น ควรทำการสำรวจให้เร็วที่สุดหลังจากเกิดเหตุการณ์.
• การสำรวจในพื้นที่ที่มีสัญญาณอ่อน อาจทำให้พบเซลล์ที่ให้บริการหลายเซลล์ ซึ่งอาจตีความผิดได้ว่าพื้นที่นั้นมีสัญญาณดี.
• ควรใช้ข้อมูลการสำรวจคลื่นวิทยุร่วมกับข้อมูล CDR ในการวิเคราะห์เพื่อความถูกต้อง.

การสำรวจคลื่นวิทยุเป็นเครื่องมือสำคัญในการสนับสนุนการวิเคราะห์เซลล์ไซต์ โดยให้ข้อมูลที่จำเป็นในการยืนยันหรือหักล้างสมมติฐานเกี่ยวกับตำแหน่งที่ตั้งของโทรศัพท์มือถือ การสำรวจนี้มีหลายประเภทและเทคนิค ซึ่งควรเลือกใช้ให้เหมาะสมกับวัตถุประสงค์ของการสืบสวน

สรุปการสำรวจสัญญาณมือถือ

คือการเก็บข้อมูลจากเสาสัญญาณเพื่อยืนยันตำแหน่งของมือถือ โดยมีจุดประสงค์

• ตรวจสอบว่าเสาไหนให้บริการในพื้นที่
• วัดระยะครอบคลุมของแต่ละเสา
• ดูการใช้เสาตามเส้นทาง

วิธีการสำรวจทำได้หลายรูปแบบ

• สำรวจจุดเดียว (ที่เกิดเหตุ/บ้านผู้ต้องสงสัย)
• สำรวจทุกเครือข่าย
• สำรวจพื้นที่ให้บริการ
• สำรวจตามเส้นทาง

ใช้อุปกรณ์ 2 ประเภท

• เครื่องจำลองมือถือ
• เครื่องสแกนสัญญาณ

ข้อสำคัญ ต้องสำรวจเร็วที่สุดหลังเกิดเหตุ และใช้ข้อมูลจากหลายแหล่งเพื่อความแม่นยำ