ภาพนี้แสดงให้เห็นถึงแนวคิดการระบุหรือวิเคราะห์ตำแหน่ง (Location) โดยอ้างอิงจากเซลล์สัญญาณของสถานีฐาน (Cell Tower) ที่ให้บริการในพื้นที่นั้น ๆ รวมถึงการสำรวจคุณภาพสัญญาณ (RFPS survey) ในบริเวณใกล้เคียง จุดสำคัญของภาพนี้มีรายละเอียดดังนี้

Incident Location (จุดเกิดเหตุ)

ตำแหน่งที่ต้องการวิเคราะห์หรือสนใจ (เช่น จุดเกิดเหตุ หรือจุดที่มีการใช้งานโทรศัพท์)
ในภาพแสดงเป็นจุดเล็ก ๆ ตรงกลาง

Cell Serves at Location (เซลล์หลักที่ให้บริการจุดนั้น)

วงกลมที่เล็กที่สุด หรือเส้นประวงเล็ก แสดงขอบเขตของเซลล์หลัก (Main Serving Cell) ที่โทรศัพท์หรืออุปกรณ์จะเชื่อมต่อได้ดีที่สุดที่จุดเกิดเหตุ

“Cell Serves at location” หมายถึง สถานีฐานที่โทรศัพท์/อุปกรณ์จะเชื่อมต่อในขณะนั้น เนื่องจากมีสัญญาณที่แรงหรือเหมาะสมที่สุด

Neighbour Cells at Location (เซลล์เพื่อนบ้าน)

วงกลมอื่น ๆ ที่ใหญ่กว่า หรือทับซ้อนกัน แสดงขอบเขตการครอบคลุมของเซลล์อื่น ๆ ที่อยู่บริเวณใกล้เคียง (Neighbour Cells)

ถึงแม้ว่าอุปกรณ์จะเชื่อมต่ออยู่กับเซลล์หลัก แต่ก็ยังสามารถรับรู้หรือวัดค่าความแรงสัญญาณของเซลล์ข้างเคียง (Neighbour Cells) ได้

การมีเซลล์เพื่อนบ้านหลาย ๆ เซลล์ ทำให้เครือข่ายสามารถบริหารจัดการการส่งต่อสัญญาณ (Handover) เมื่อผู้ใช้เคลื่อนที่ หรือใช้เพื่อช่วยระบุตำแหน่งที่แม่นยำขึ้น

RFPS Survey Taken in Vicinity

“RFPS” มักย่อมาจาก Radio Frequency Propagation Survey หรือการสำรวจการแพร่กระจายคลื่นความถี่วิทยุ

เป็นกระบวนการตรวจวัด/บันทึกค่าความแรงของสัญญาณ (Signal Strength), คุณภาพของสัญญาณ, และพารามิเตอร์อื่น ๆ ในพื้นที่จริง

จุดประสงค์หลัก คือการยืนยันหรือปรับแต่งข้อมูลการครอบคลุมของสัญญาณ (Coverage) ให้ตรงกับสภาพแวดล้อมจริง เพื่อให้ทราบว่าในพื้นที่นั้น ๆ สัญญาณของแต่ละสถานีฐานเป็นอย่างไร

เส้นลูกศร “RFPS survey taken in vicinity” ในภาพบ่งบอกว่า มีการลงพื้นที่ไปเก็บข้อมูลสัญญาณบริเวณใกล้จุดเกิดเหตุ เพื่อให้ทราบว่าสถานีฐานใดครอบคลุม หรือส่งสัญญาณได้ดีที่สุด ณ จุดนั้น

ความหมายโดยรวมของการระบุหรือการวิเคราะห์ตำแหน่ง

1. มีจุดเกิดเหตุ (Incident Location) ที่ต้องการระบุตำแหน่งหรือวิเคราะห์สัญญาณ
2. มีสถานีฐานหลัก (Cell Tower) ที่ให้บริการสัญญาณหลักแก่จุดดังกล่าว
3. มีสถานีฐานอื่น ๆ (Neighbour Cells) ที่อาจให้สัญญาณรองหรือสัญญาณทับซ้อน
4. มีการทำ RFPS Survey เพื่อเก็บข้อมูลสัญญาณในบริเวณจริง ช่วยในการระบุว่า
   • จุดเกิดเหตุอยู่ในขอบเขตของสถานีฐานใด
   • ความแรง/คุณภาพสัญญาณจากสถานีฐานข้างเคียงเป็นอย่างไร
5. ข้อมูลจากการสำรวจนี้สามารถใช้ในการวิเคราะห์การเชื่อมต่อของโทรศัพท์หรืออุปกรณ์ได้ เช่น
   • หากต้องการทราบว่าในเวลาที่เกิดเหตุ โทรศัพท์อาจเชื่อมต่อกับสถานีฐานใด
   • ตรวจสอบว่าโครงข่ายรองรับการสื่อสารได้ดีเพียงใดในพื้นที่ดังกล่าว
   • นำไปปรับปรุงคุณภาพเครือข่าย หรือใช้เป็นหลักฐานทางเทคนิคในกรณีที่ต้องวิเคราะห์เหตุการณ์

การวิเคราะห์หลักฐานดิจิทัล (Digital Forensics) เป็นกระบวนการที่ใช้ในการระบุ, เก็บรักษา, วิเคราะห์ และรายงานหลักฐานดิจิทัลที่พบในอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์และสื่อดิจิทัลต่างๆ เพื่อนำไปใช้ในการสืบสวนทางอาญาหรือทางแพ่ง โดยมีเป้าหมายเพื่อตรวจสอบและยืนยันเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นจากข้อมูลดิจิทัล ซึ่งการวิเคราะห์หลักฐานดิจิทัลมีความสำคัญในการสืบสวนอาชญากรรมทางไซเบอร์และอาชญากรรมอื่นๆ ที่เกี่ยวข้องกับอุปกรณ์ดิจิทัล

องค์ประกอบของการวิเคราะห์หลักฐานดิจิทัล

1. ข้อมูลบันทึกการโทร (Call Detail Records – CDRs)
   เป็นข้อมูลพื้นฐานที่สำคัญในการวิเคราะห์ตำแหน่งโทรศัพท์มือถือ โดย CDRs จะให้รายละเอียดเกี่ยวกับการโทร, ข้อความ, และการใช้ข้อมูลที่เกิดขึ้น รวมถึงข้อมูลของเสาสัญญาณที่โทรศัพท์เชื่อมต่อ ข้อมูลเหล่านี้ถูกใช้ในการระบุตำแหน่งที่โทรศัพท์อาจจะเคยอยู่ โดย CDRs ไม่ได้ถูกสร้างขึ้นมาโดยมีวัตถุประสงค์เพื่อการบังคับใช้กฎหมาย แต่มีไว้เพื่อการเก็บข้อมูลการเรียกเก็บเงินของลูกค้า
   • CDRs สำหรับการโทร/ข้อความ ให้รายละเอียดเกี่ยวกับการโทรและข้อความที่ส่ง รวมถึงเวลาและเสาสัญญาณที่ใช้
   • CDRs สำหรับข้อมูล GPRS ให้รายละเอียดเกี่ยวกับการใช้ข้อมูล เช่น เซสชันอินเทอร์เน็ต โดยสามารถนำไปใช้ในการระบุตำแหน่งที่โทรศัพท์อาจจะอยู่เมื่อมีการใช้งานอินเทอร์เน็ต
2. ข้อมูลจากอุปกรณ์ (Device Data Records – DDRs)
   คือข้อมูลที่ได้จากอุปกรณ์โดยตรง ซึ่งอาจรวมถึงข้อมูลการใช้งานแอป, ข้อมูล GPS, หรือข้อมูลอื่นๆ ที่เก็บไว้ในอุปกรณ์
3. ข้อมูลจากเสาสัญญาณ (Cell Dumps/Tower Dumps)
   เป็นข้อมูลที่แสดงรายการเหตุการณ์ทั้งหมดที่ถูกส่งผ่านเสาสัญญาณหนึ่งๆ ซึ่งอาจรวมถึงเหตุการณ์ของอุปกรณ์หลายชิ้น ข้อมูลนี้มีประโยชน์ในการสืบสวนเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในหลายสถานที่และช่วงเวลา แต่มีความเสี่ยงที่จะละเมิดความเป็นส่วนตัวของบุคคลที่ไม่เกี่ยวข้อง
4. ข้อมูลตำแหน่งจากเครือข่าย (Network-derived Location Data)
   ข้อมูลที่ได้จากเครือข่ายเอง เช่น ข้อมูล Timing Advance (TA) หรือ Propagation Delay ซึ่งสามารถใช้ในการระบุตำแหน่งของโทรศัพท์ได้แม่นยำยิ่งขึ้น
5. ข้อมูลจากแหล่งอื่นๆ
   ข้อมูลจากแอปพลิเคชันต่างๆ เช่น ข้อมูลจาก WhatsApp, ข้อมูลจากผู้ให้บริการแท็กซี่, หรือข้อมูลจากสื่อสังคมออนไลน์
6. การสำรวจคลื่นความถี่วิทยุทางนิติวิทยาศาสตร์ (Forensic Radio Surveys)
   เป็นการสำรวจเพื่อวัดและบันทึกรายละเอียดของเซลล์ที่สามารถตรวจพบได้ในพื้นที่นั้นๆ โดยมีเป้าหมายเพื่อตรวจสอบความถูกต้องของข้อมูลที่ได้จาก CDRs และเพื่อระบุเซลล์ที่โทรศัพท์อาจจะเลือกใช้ ซึ่งการสำรวจนี้สามารถทำได้หลายวิธี เช่น การสำรวจแบบจุด (Spot Survey), การสำรวจแบบครอบคลุมพื้นที่ (Cell Coverage Survey), หรือการสำรวจตามเส้นทาง (Route Profile Survey)
   • ประเภทของการสำรวจคลื่นความถี่วิทยุ
     • Spot/Location Surveys ทำเพื่อเก็บข้อมูลของเซลล์ที่ให้บริการในตำแหน่งที่กำหนด
     • Local Coverage Surveys สำรวจเพื่อประเมินพื้นที่ครอบคลุมของเซลล์ในบริเวณใกล้เคียง
     • Static Spot Surveys สำรวจในตำแหน่งเดียวเพื่อวิเคราะห์เซลล์ที่สามารถตรวจพบได้ในตำแหน่งนั้น
     • Indoor Surveys สำรวจเพื่อตรวจสอบการครอบคลุมของสัญญาณภายในอาคาร
     • All-Network Profiles สำรวจทุกเครือข่ายและเทคโนโลยีในตำแหน่งที่กำหนด เพื่อเก็บภาพรวมของการครอบคลุมสัญญาณ
     • Cell Coverage Surveys สำรวจเพื่อระบุพื้นที่ที่เซลล์ให้บริการ
     • Route Profile Surveys สำรวจเพื่อเก็บข้อมูลเซลล์ตามเส้นทางที่กำหนด
     • Idle Mode Surveys สำรวจในขณะที่อุปกรณ์อยู่ในสถานะ Idle Mode
     • Connected Mode Surveys สำรวจในขณะที่อุปกรณ์มีการเชื่อมต่อกับเครือข่าย
7. การวิเคราะห์ข้อมูล
   ข้อมูลที่ได้จากการสำรวจคลื่นความถี่วิทยุและ CDRs จะถูกนำมาวิเคราะห์เพื่อระบุตำแหน่งที่โทรศัพท์อาจจะเคยอยู่หรือกำลังอยู่ โดยใช้เครื่องมือและซอฟต์แวร์เฉพาะทาง รวมถึงการเปรียบเทียบข้อมูลที่ได้กับข้อมูลอื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง
8. การจัดทำรายงาน
   ผลการวิเคราะห์จะถูกนำมาสรุปและจัดทำเป็นรายงานที่สามารถนำไปใช้ในกระบวนการยุติธรรมได้ โดยรายงานอาจจะประกอบด้วยข้อมูลการวิเคราะห์, แผนที่แสดงตำแหน่ง, และคำอธิบายเกี่ยวกับผลการวิเคราะห์

ข้อจำกัดของการวิเคราะห์หลักฐานดิจิทัล

• ความไม่แน่นอนของข้อมูล
  ข้อมูลจาก CDRs และข้อมูลตำแหน่งจากเครือข่ายอาจจะไม่ถูกต้องเสมอไป และอาจมีข้อผิดพลาดเกิดขึ้นได้
• การเปลี่ยนแปลงของเครือข่าย
  เครือข่ายโทรศัพท์มือถือมีการเปลี่ยนแปลงและปรับปรุงอยู่เสมอ ซึ่งอาจส่งผลต่อความถูกต้องของการวิเคราะห์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งหากการสำรวจคลื่นความถี่วิทยุไม่ได้ทำในเวลาที่ใกล้เคียงกับเวลาที่เกิดเหตุ
• การระบุตัวบุคคล
  ข้อมูลจาก CDRs และการสำรวจคลื่นความถี่วิทยุสามารถระบุตำแหน่งของโทรศัพท์ได้ แต่ไม่สามารถยืนยันได้ว่าใครเป็นผู้ถือโทรศัพท์ในเวลานั้น
• การหลีกเลี่ยง
  ผู้กระทำผิดอาจใช้เทคนิคต่างๆ เพื่อหลีกเลี่ยงการตรวจจับ เช่น การใช้โทรศัพท์ที่ไม่ลงทะเบียน, การใช้แอปพลิเคชันที่ไม่มีการบันทึกข้อมูล, หรือการใช้เครื่องรบกวนสัญญาณ
• ข้อจำกัดทางกฎหมาย
  การเข้าถึงและใช้ข้อมูลดิจิทัลต้องเป็นไปตามกฎหมายและข้อบังคับที่เกี่ยวข้อง ซึ่งอาจมีความแตกต่างกันไปในแต่ละประเทศ

แนวทางการปฏิบัติที่ดีที่สุด

• การสำรวจคลื่นความถี่วิทยุ
  ควรทำการสำรวจคลื่นความถี่วิทยุให้เร็วที่สุดหลังจากเกิดเหตุ เพื่อให้ได้ข้อมูลที่ใกล้เคียงกับสภาพแวดล้อมจริงมากที่สุด
• การเก็บรักษาข้อมูล
  ควรเก็บรักษาข้อมูลดิจิทัลทั้งหมดในรูปแบบเดิม เพื่อให้สามารถตรวจสอบความถูกต้องของข้อมูลได้ในภายหลัง
• การวิเคราะห์อย่างรอบด้าน
  ควรวิเคราะห์ข้อมูลจากหลายแหล่งและพิจารณาข้อจำกัดต่างๆ อย่างรอบคอบ
• การใช้ผู้เชี่ยวชาญ
  ควรใช้ผู้เชี่ยวชาญที่มีความรู้และประสบการณ์ในการวิเคราะห์หลักฐานดิจิทัล

การวิเคราะห์หลักฐานดิจิทัลเป็นเครื่องมือที่มีประสิทธิภาพในการสืบสวนและดำเนินคดีอาชญากรรม แต่ต้องใช้ความระมัดระวังและรอบคอบในการดำเนินการ เพื่อให้ได้ผลลัพธ์ที่ถูกต้องและน่าเชื่อถือ

ประเภทเครือข่ายมือถือ (Cellular Network Types)

ประเภทเครือข่ายโทรศัพท์มือถือมีการพัฒนามาหลายยุคสมัย โดยแต่ละยุคก็จะมีเทคโนโลยีและคุณสมบัติที่แตกต่างกันไป สามารถแบ่งออกได้ดังนี้

• 0G (Zero Generation)
  เป็นเครือข่ายยุคแรกเริ่มก่อนที่จะมีเทคโนโลยีเซลลูลาร์ โดยใช้เครื่องส่งสัญญาณวิทยุขนาดใหญ่เพียงเครื่องเดียวเพื่อให้บริการในพื้นที่กว้าง ตัวอย่างเทคโนโลยีในยุคนี้ ได้แก่ MTS และ IMTS
• 1G (First Generation)
  เป็นเครือข่ายโทรศัพท์มือถือยุคแรกที่ใช้เทคโนโลยีอะนาล็อกในการส่งสัญญาณ มีข้อจำกัดในด้านคุณภาพ ความจุ และความปลอดภัย ตัวอย่างเทคโนโลยีในยุคนี้ ได้แก่ AMPS, TACS และ NMT
• 2G (Second Generation)
  เป็นเครือข่ายโทรศัพท์มือถือที่ใช้เทคโนโลยีดิจิทัลในการส่งสัญญาณ มีคุณภาพและความปลอดภัยที่ดีกว่า 1G และรองรับการโรมมิ่ง ตัวอย่างเทคโนโลยีในยุคนี้ ได้แก่ GSM, cdmaOne และ iDEN
  • GSM (Global System for Mobile Communications) เป็นเทคโนโลยี 2G ที่ได้รับความนิยมทั่วโลก ให้บริการด้านเสียง, SMS, แฟกซ์ และข้อมูลแบบ dial-up มีการพัฒนาต่อยอดเป็น GPRS (2.5G) และ EDGE (2.75G) เพื่อเพิ่มความเร็วในการรับส่งข้อมูล
  • cdmaOne (Code Division Multiple Access) เป็นเทคโนโลยี 2G ที่พัฒนาโดย Qualcomm และใช้ในบางพื้นที่ มีการใช้งานร่วมกับเทคโนโลยี CDMA2000 ในยุค 3G
  • iDEN (Integrated Digital Enhanced Network) เป็นเทคโนโลยี 2G ที่พัฒนาโดย Motorola ให้บริการทั้งโทรศัพท์และวิทยุสื่อสารแบบกลุ่ม (push-to-talk)
• 3G (Third Generation)
  เป็นเครือข่ายโทรศัพท์มือถือที่เน้นการรับส่งข้อมูลด้วยความเร็วที่สูงขึ้น ตัวอย่างเทคโนโลยีในยุคนี้ ได้แก่ UMTS, CDMA2000 และ TD-SCDMA
  • UMTS (Universal Mobile Telecommunications System) เป็นเทคโนโลยี 3G ที่ใช้ WCDMA (Wideband Code Division Multiple Access) ในการส่งสัญญาณวิทยุ มีการพัฒนาต่อยอดเป็น HSPA และ HSPA+ เพื่อเพิ่มความเร็วในการรับส่งข้อมูล
  • CDMA2000 เป็นเทคโนโลยี 3G ที่พัฒนามาจาก cdmaOne มีการใช้งานอย่างแพร่หลายในบางพื้นที่
  • TD-SCDMA (Time Division Synchronous Code Division Multiple Access) เป็นเทคโนโลยี 3G ที่พัฒนาในประเทศจีน
• 4G (Fourth Generation)
  เป็นเครือข่ายโทรศัพท์มือถือที่เน้นการรับส่งข้อมูลด้วยความเร็วสูงเป็นพิเศษ เทคโนโลยีหลักในยุคนี้คือ LTE
  • LTE (Long Term Evolution) เป็นเทคโนโลยี 4G ที่ใช้ OFDMA (Orthogonal Frequency Division Multiple Access) ในการส่งสัญญาณ มีการพัฒนาต่อยอดเป็น LTE-Advanced และ LTE-Advanced Pro
• 5G (Fifth Generation)
  เป็นเครือข่ายโทรศัพท์มือถือยุคใหม่ที่เน้นความเร็วสูงเป็นพิเศษ ความหน่วงต่ำ และรองรับการเชื่อมต่ออุปกรณ์จำนวนมาก เทคโนโลยีหลักในยุคนี้คือ NR (New Radio)
  • NR (New Radio) เป็นเทคโนโลยี 5G ที่ใช้ OFDMA ในการส่งสัญญาณ และมีตัวเลือกการใช้งานทั้งแบบ FDD และ TDD มีการพัฒนาต่อยอดเป็น 5G-Advanced

นอกจากนี้ ยังมีเทคโนโลยีเครือข่ายอื่นๆ ที่อาจพบในการสำรวจคลื่นความถี่ เช่น WIFI, Bluetooth, Ultra-Wide Band (UWB), Near Field Communication (NFC), IoT (Internet of Things), Low Power Wide Area Networks (LPWAN), และ Satellite Communications Networks

การทำความเข้าใจประเภทของเครือข่ายโทรศัพท์มือถือแต่ละประเภท มีความสำคัญในการวิเคราะห์ข้อมูลคลื่นความถี่เพื่อวัตถุประสงค์ทางด้านนิติวิทยาศาสตร์ โดยเฉพาะการวิเคราะห์ข้อมูลจากบันทึกการโทร (CDR) เพื่อระบุตำแหน่งที่ตั้งของโทรศัพท์เป้าหมาย

---

ทฤษฎีคลื่นวิทยุ (Radio Theory)

ทฤษฎีคลื่นวิทยุเป็นพื้นฐานที่สำคัญในการทำความเข้าใจการทำงานของเครือข่ายโทรศัพท์มือถือ โดยคลื่นวิทยุถูกสร้างขึ้นเมื่อมีกระแสไฟฟ้าสลับไหลผ่านเสาอากาศ ซึ่งกระแสสลับนี้จะสร้างสนามแม่เหล็กและสนามไฟฟ้าที่เปลี่ยนแปลงไปรอบๆ เสาอากาศ และเมื่อกระแสสลับนี้มีการเปลี่ยนแปลงทิศทางการไหลอย่างต่อเนื่อง จะทำให้เกิดคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าที่แผ่ออกไปจากเสาอากาศในลักษณะของคลื่นวิทยุ

• ความถี่ (Frequency)
  คืออัตราการเปลี่ยนแปลงของกระแสไฟฟ้าสลับ ซึ่งก็คือจำนวนรอบที่คลื่นเคลื่อนที่ครบวงจรต่อวินาที มีหน่วยเป็นเฮิรตซ์ (Hz) โดย 1 เฮิรตซ์ หมายถึง 1 รอบต่อวินาที คลื่นวิทยุมีความถี่หลากหลาย ตั้งแต่ความถี่ต่ำมาก (VLF) ที่ใช้ในการสื่อสารกับเรือดำน้ำ ไปจนถึงความถี่สูงมาก (THz) ที่ใกล้เคียงกับแสงอินฟราเรด ความถี่ที่สูงขึ้น มักจะใช้ในการสื่อสารที่ต้องการข้อมูลจำนวนมากและความเร็วสูง
• ความยาวคลื่น (Wavelength)
  คือระยะทางที่คลื่นวิทยุเคลื่อนที่ได้ในช่วงเวลา 1 รอบคลื่น ความยาวคลื่นมีความสัมพันธ์กับความถี่ โดยความถี่สูงจะมีความยาวคลื่นสั้น และความถี่ต่ำจะมีความยาวคลื่นยาว ความสัมพันธ์ระหว่างความเร็วคลื่นวิทยุ (ความเร็วแสง), ความถี่ และความยาวคลื่น สามารถแสดงได้ด้วยสมการ c = fλ
• แอมพลิจูด (Amplitude)
  คือความแรงของคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า ซึ่งวัดได้จากค่าสูงสุดและต่ำสุดของคลื่น
• สเปกตรัม (Spectrum)
  คือช่วงความถี่ทั้งหมดที่สามารถใช้ในการส่งคลื่นวิทยุ ซึ่งขยายไปถึงประมาณ 300 GHz หรือสูงกว่านั้นเล็กน้อย
• แบนด์วิดท์ (Bandwidth)
  คือช่วงความถี่ที่คลื่นวิทยุครอบคลุม ซึ่งมีศูนย์กลางอยู่ที่ความถี่พาหะ แบนด์วิดท์แสดงถึงความกว้างของช่องสัญญาณที่ใช้ในการส่งข้อมูล

โหมดการแพร่กระจายคลื่น (Propagation Modes)

คลื่นวิทยุสามารถเดินทางได้หลายวิธี ซึ่งขึ้นอยู่กับความถี่ของคลื่น

• คลื่นความถี่ต่ำ (VLF และ LF)
  สามารถเดินทางได้ในระยะทางไกล โดยคลื่นจะแนบไปกับพื้นผิวโลก หรือสะท้อนกับชั้นบรรยากาศไอโอโนสเฟียร์
• คลื่นความถี่สูง (HF)
  จะเดินทางเป็นเส้นตรง และสามารถทะลุผ่านชั้นบรรยากาศไอโอโนสเฟียร์ไปได้ ซึ่งเหมาะสำหรับการสื่อสารแบบเห็นเส้นตรง (Line of Sight: LOS) เครือข่ายโทรศัพท์มือถือส่วนใหญ่ใช้ความถี่ในย่าน UHF และสูงกว่า ซึ่งเป็นคลื่นที่เดินทางแบบ LOS อย่างไรก็ตาม คลื่นเหล่านี้สามารถสะท้อนและหักเหได้ในระยะทางสั้นๆ ทำให้สามารถไปถึงพื้นที่ที่ไม่มีการมองเห็นโดยตรงได้
• มัลติพาธ (Multipath)
  คือปรากฏการณ์ที่คลื่นวิทยุเดินทางถึงผู้รับด้วยเส้นทางที่แตกต่างกัน ทำให้เกิด “เสียงสะท้อน” หลายชุด ซึ่งอาจจะรวมกันเป็นสัญญาณที่แรงขึ้น หรือหักล้างกันเองทำให้สัญญาณอ่อนลง ปรากฏการณ์มัลติพาธนี้อาจเป็นปัญหาในการสื่อสาร โดยเฉพาะในพื้นที่ที่มีสิ่งกีดขวางมาก
• การรบกวน (Interference)
  คลื่นวิทยุอาจถูกรบกวนจากแหล่งกำเนิดคลื่นอื่นๆ ซึ่งอาจทำให้คุณภาพของสัญญาณลดลง

ระบบส่งสัญญาณ (Transmission Systems)

• อะนาล็อก (Analogue)
  เป็นระบบส่งสัญญาณที่นำข้อมูลดิบ เช่น เสียง ไปซ้อนทับบนคลื่นพาหะวิทยุโดยตรง ระบบอะนาล็อกมีความไวต่อการรบกวน ทำให้คุณภาพสัญญาณไม่ดีนักเมื่อมีสัญญาณรบกวน
• ดิจิทัล (Digital)
  เป็นระบบส่งสัญญาณที่แปลงข้อมูลเป็นเลขฐานสอง (0 และ 1) และเข้ารหัสบนคลื่นพาหะวิทยุ การเข้ารหัสนี้สามารถทำได้โดยการปรับเปลี่ยนความถี่, แอมพลิจูด หรือเฟสของคลื่น ระบบดิจิทัลมีความทนทานต่อการรบกวนมากกว่า และสามารถปรับปรุงคุณภาพและความปลอดภัยของสัญญาณได้

คลื่นความถี่วิทยุ (Radio Spectrum)

• แถบความถี่ (Bands)
  คือช่วงความถี่ที่ถูกกำหนดให้ใช้งานเฉพาะสำหรับการสื่อสารประเภทต่างๆ ซึ่งแต่ละประเทศจะมีหน่วยงานกำกับดูแลการใช้งานคลื่นความถี่
• ช่องสัญญาณ (Channels)
  คือช่วงความถี่ที่แคบลงไปอีก ซึ่งใช้ในการส่งข้อมูลของแต่ละเครือข่ายหรือผู้ให้บริการ

ผลกระทบของความถี่ต่อการแพร่กระจาย (Effects of Frequency on Propagation) โดยทั่วไป คลื่นความถี่ต่ำจะเดินทางได้ไกลกว่าคลื่นความถี่สูง ที่กำลังส่งเท่ากัน คลื่นความถี่ต่ำจะใช้พลังงานน้อยกว่าในการเดินทาง และสามารถเดินทางผ่านสิ่งกีดขวางได้ดีกว่า ในขณะที่คลื่นความถี่สูงจะถูกดูดซับและสะท้อนได้ง่ายกว่า

การทำความเข้าใจทฤษฎีคลื่นวิทยุเหล่านี้เป็นสิ่งสำคัญในการวิเคราะห์ข้อมูลคลื่นความถี่ที่ใช้ในการสืบสวนทางนิติวิทยาศาสตร์ และเพื่อให้เข้าใจถึงปัจจัยต่างๆ ที่มีผลต่อการแพร่กระจายของคลื่นวิทยุในสภาพแวดล้อมที่แตกต่างกัน

การวิเคราะห์เซลล์ไซต์ (Cell Site Analysis) เป็นเทคนิคที่ใช้ในการระบุตำแหน่งโดยประมาณของโทรศัพท์มือถือ ณ เวลาที่มีการโทรออกหรือรับสาย หรือในกรณีของการสืบสวนสด ก็สามารถใช้เพื่อระบุตำแหน่งปัจจุบันของโทรศัพท์ได้ การวิเคราะห์นี้อาศัยข้อมูลจากบันทึกการโทร (Call Detail Records – CDR) ที่ได้จากผู้ให้บริการเครือข่าย และผลการสำรวจคลื่นวิทยุ (Radio Frequency – RF) ในพื้นที่

บทความนี้เขียนมาหลังจากได้ศึกษาหนังสือ Cell Site Analysis ตอนแรกก็ชั่งใจว่าจะเขียนเผยแพร่ ดี ไม่ดี กลัวถูกน้อง ๆ ด่าว่า แต่มาคิดอีกทีตอนนี้ความรู้มันทันกันหมด คงเหลือแต่นักสืบที่ยังไม่ทัน เลยต้องตัดสินใจเขียน คิดว่าน่าจะเกิดประโยชน์มากกว่าโทษ 💯✌️

แนวคิดหลักของการวิเคราะห์เซลล์ไซต์

• ข้อมูลจาก CDR 
  บันทึกการโทรจะให้ข้อมูลเกี่ยวกับเซลล์ไซต์ที่โทรศัพท์มือถือใช้ในการเชื่อมต่อเครือข่าย รวมถึงชื่อตำแหน่งและทิศทาง (azimuth) ของเสาอากาศ
• การระบุตำแหน่ง
  เมื่อทราบตำแหน่งและทิศทางของเซลล์ไซต์ที่ใช้ สามารถกำหนดขอบเขตของพื้นที่ที่โทรศัพท์อาจอยู่ได้
• การตรวจสอบข้ออ้าง 
  การวิเคราะห์เซลล์ไซต์มักถูกนำมาใช้เพื่อตรวจสอบข้ออ้างของบุคคลต้องสงสัย เช่น หากบุคคลนั้นอ้างว่าอยู่ในสถานที่หนึ่ง แต่ข้อมูลการโทรแสดงว่าโทรศัพท์ใช้เซลล์ไซต์ในอีกที่หนึ่ง ก็อาจแสดงว่าข้ออ้างนั้นไม่เป็นความจริง

การใช้งานและการจำกัดของการวิเคราะห์เซลล์ไซต์

• การสนับสนุนหลักฐานอื่น
  การวิเคราะห์เซลล์ไซต์มักใช้เพื่อสนับสนุนหลักฐานอื่น ๆ มากกว่าที่จะใช้เป็นหลักฐานเดียวในการเชื่อมโยงผู้ต้องสงสัยกับสถานที่เกิดเหตุ
• ข้อจำกัดด้านความแม่นยำ
  การวิเคราะห์เซลล์ไซต์ไม่สามารถระบุตำแหน่งที่แน่นอนของโทรศัพท์ได้ แต่จะให้เพียงขอบเขตพื้นที่ที่โทรศัพท์อาจอยู่ นอกจากนี้ การใช้เซลล์ไซต์ที่ให้บริการในพื้นที่หนึ่ง ไม่ได้หมายความว่าโทรศัพท์นั้นอยู่ในพื้นที่นั้นเสมอไป แต่อาจอยู่ในพื้นที่อื่น ๆ ที่เซลล์ไซต์นั้นครอบคลุม
• การระบุผู้ใช้งาน
  การวิเคราะห์เซลล์ไซต์จะระบุตำแหน่งของโทรศัพท์เท่านั้น ไม่ได้ระบุตัวตนของผู้ใช้งาน ดังนั้น จึงจำเป็นต้องมีหลักฐานอื่น ๆ เพื่อยืนยันว่าโทรศัพท์นั้นเป็นของผู้ต้องสงสัยจริง

ประเภทของการสำรวจ RF

• การสำรวจเฉพาะจุด (Spot/Location Surveys)
  ใช้เพื่อตรวจสอบว่าเซลล์ไซต์ใดให้บริการในสถานที่ที่สนใจ เช่น ที่เกิดเหตุหรือที่อยู่ของผู้ต้องสงสัย
• การสำรวจครอบคลุมทุกเครือข่าย (All-Network Profiles)
  เป็นการสำรวจทุกเครือข่ายและเทคโนโลยีในพื้นที่ เพื่อรวบรวมข้อมูลที่ครอบคลุม
• การสำรวจพื้นที่ครอบคลุม (Cell Coverage Surveys)
  ใช้เพื่อกำหนดขอบเขตพื้นที่ที่เซลล์ไซต์ให้บริการ
• การสำรวจตามเส้นทาง (Route Profile Surveys)
  ใช้เพื่อตรวจสอบเซลล์ไซต์ที่โทรศัพท์เลือกใช้ตามเส้นทางที่กำหนด

การวิเคราะห์เซลล์ไซต์ในรูปแบบรายงาน

• รายงานฉบับเต็ม (Full Cell Site Report)
  เป็นรายงานที่ละเอียดและครอบคลุมข้อมูลทั้งหมดที่เกี่ยวข้องกับการวิเคราะห์
• รายงานสรุป (Streamlined Forensic Report)
  เป็นรายงานที่กระชับและสรุปประเด็นสำคัญของการวิเคราะห์
• ตารางสรุปการโทร (Call Schedules)
  เป็นตารางที่รวบรวมข้อมูลการโทรจากโทรศัพท์เป้าหมายในรูปแบบที่เข้าใจง่าย
• แผนที่แสดงตำแหน่งเซลล์ไซต์ (Cell Site Maps)
  เป็นแผนที่ที่แสดงตำแหน่งของเซลล์ไซต์และพื้นที่ที่ครอบคลุม

ข้อควรระวังในการวิเคราะห์เซลล์ไซต์

• ความไม่แน่นอน
  การวิเคราะห์เซลล์ไซต์มีความไม่แน่นอนในการระบุตำแหน่งที่แน่นอนของโทรศัพท์
• ความลำเอียง
  ผู้ทำการวิเคราะห์ควรระวังความลำเอียงที่อาจเกิดขึ้น เช่น ความลำเอียงในการสนับสนุนข้อกล่าวหาของฝ่ายโจทก์
• การตีความที่ผิด
  การตีความผลการวิเคราะห์เซลล์ไซต์ผิดพลาดอาจทำให้เกิดความเข้าใจผิดได้

การวิเคราะห์เซลล์ไซต์เป็นเครื่องมือที่มีประโยชน์ในการสืบสวนคดีอาญา แต่ก็มีข้อจำกัดที่ควรพิจารณาอย่างรอบคอบ ควรใช้ร่วมกับหลักฐานอื่น ๆ เพื่อให้ได้ผลสรุปที่น่าเชื่อถือ

สรุปการวิเคราะห์ตำแหน่งโทรศัพท์มือถือ

เป็นวิธีระบุตำแหน่งมือถือจากการใช้งาน โดยดูจาก

• ประวัติการใช้เสาสัญญาณ
• ตำแหน่งและทิศทางของเสา
• การวัดสัญญาณในพื้นที่จริง

มีข้อจำกัดสำคัญคือ

• ระบุตำแหน่งได้เพียงคร่าวๆ
• ไม่สามารถยืนยันตัวผู้ใช้
• ต้องใช้ร่วมกับหลักฐานอื่น

วิธีการทำงานหลักๆ คือ สำรวจสัญญาณในพื้นที่ จัดทำรายงานวิเคราะห์ และต้องระมัดระวังในการตีความผล เพื่อให้ได้ข้อมูลที่น่าเชื่อถือที่สุด

เทคนิคการสำรวจคลื่นวิทยุ (Forensic Radio Survey)

เทคนิคการสำรวจคลื่นวิทยุ (Forensic Radio Survey) เป็นกระบวนการที่ใช้ในการรวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับสัญญาณวิทยุจากเซลล์ไซต์ต่างๆ ในพื้นที่ที่สนใจ เพื่อสนับสนุนการวิเคราะห์เซลล์ไซต์ (Cell Site Analysis). การสำรวจนี้จะช่วยยืนยันหรือหักล้างสมมติฐานเกี่ยวกับการปรากฏตัวของโทรศัพท์มือถือในสถานที่และเวลาที่เกิดเหตุการณ์สำคัญ. โดยทั่วไปแล้ว การสำรวจคลื่นวิทยุจะทำเพื่อวัตถุประสงค์หลัก 3 ประการ ❤️📝

• เพื่อระบุชุดของเซลล์ที่ให้บริการหรือให้ความครอบคลุมในหรือบริเวณสถานที่หนึ่ง.
• เพื่อกำหนดขอบเขตการให้บริการของเซลล์ใดเซลล์หนึ่ง.
• เพื่อกำหนดความครอบคลุมการให้บริการของชุดเซลล์ตามเส้นทางที่กำหนด.

ประเภทของการสำรวจคลื่นวิทยุ (Forensic Radio Survey Types)

• การสำรวจเฉพาะจุด (Spot/Location Surveys)
  เป็นการสำรวจเพื่อเก็บรายละเอียดของเซลล์ที่ให้บริการและไม่ให้บริการในบริเวณใกล้เคียงสถานที่ที่กำหนด โดยทั่วไปจะเลือกสถานที่ที่เป็นที่เกิดเหตุ หรือสถานที่ที่ผู้ต้องสงสัยอาศัย ทำงาน หรืออ้างเป็นสถานที่อยู่. การสำรวจนี้มักใช้เพื่อตอบคำถามว่า “โทรศัพท์เป้าหมาย A สามารถอยู่ที่หรือใกล้กับสถานที่ B ในขณะที่โทร C ได้หรือไม่”.
  • การสำรวจเฉพาะจุดแบบคงที่ (Static Spot Surveys) อาจจำเป็นในบางกรณี เช่น เมื่อมีหลักฐานจากกล้องวงจรปิดว่าผู้ต้องสงสัยยืนอยู่ในจุดใดจุดหนึ่งและใช้โทรศัพท์.
  • การสำรวจบริเวณใกล้เคียง (Local Coverage Surveys) จะเป็นการสำรวจแบบเดินหรือขับรถในบริเวณรอบๆ สถานที่เป้าหมาย.
• การสำรวจครอบคลุมทุกเครือข่าย (All-Network Profiles)
  เป็นการสำรวจที่ครอบคลุมทุกเครือข่ายและเทคโนโลยี ณ จุดหรือสถานที่หนึ่ง. การสำรวจนี้มีประโยชน์ในการรวบรวมข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับสถานะของแต่ละเครือข่าย ณ เวลาที่เกิดเหตุ.
• การสำรวจพื้นที่ครอบคลุม (Cell Coverage Surveys)
  เป็นการสำรวจเพื่อกำหนดขอบเขตพื้นที่ให้บริการของเซลล์ใดเซลล์หนึ่ง. โดยจะมีการขับรถไปตามบริเวณต่างๆ เพื่อบันทึกข้อมูลของเซลล์.
• การสำรวจตามเส้นทาง (Route Profile Surveys)
  เป็นการสำรวจเพื่อแสดงลำดับของเซลล์ที่ให้บริการตามเส้นทางที่กำหนด. โดยมักใช้เพื่อตอบคำถามว่า “การโทร A โดยใช้เซลล์ B สามารถทำได้โดยโทรศัพท์เป้าหมาย C ตามเส้นทางนี้หรือไม่”.

เทคนิคเพิ่มเติมในการสำรวจ (Additional Survey Techniques)

• การสำรวจโดยใช้อุปกรณ์หลายเครื่อง (Surveying using Multiple Devices)
  เนื่องจากอุปกรณ์รับสัญญาณวิทยุแต่ละเครื่องมีความคลาดเคลื่อนในการวัด การใช้อุปกรณ์หลายเครื่องในการสำรวจจะช่วยให้ได้ข้อมูลที่ครอบคลุมมากขึ้น
• โปรโตคอลการโทรทดสอบ (Test Call Protocols)
  การโทรทดสอบจะช่วยให้ทราบว่าเซลล์ใดถูกเลือกใช้ในการเชื่อมต่อเครือข่าย
• การล็อกไฟล์และการสแกนช่องสัญญาณ (Lock Files and Channel Scans)
  ใช้เพื่อตรวจสอบรายละเอียดของเซลล์ที่ตรวจพบ รวมถึงเซลล์ที่ไม่ให้บริการ
• การทดสอบวงโคจร (Orbit Tests)
  ใช้เพื่อกำหนดทิศทางที่แท้จริงของเสาอากาศของแต่ละเซลล์.
• การล็อกแบนด์ (Band Locks): ใช้เพื่อทำการสำรวจเฉพาะแบนด์ความถี่ที่ต้องการ

โหมดการสำรวจ (Survey Modes)

• โหมดพัก (Idle Mode)
  เป็นโหมดที่โทรศัพท์ไม่ได้เชื่อมต่อกับเครือข่าย แต่ยังคงรับสัญญาณและเลือกเซลล์ที่เหมาะสม. การสำรวจในโหมดนี้สะท้อนสถานะของโทรศัพท์ส่วนใหญ่ในเวลาปกติ.
• โหมดเชื่อมต่อ (Connected Mode)
  เป็นโหมดที่โทรศัพท์กำลังเชื่อมต่อกับเครือข่าย เช่น ในขณะที่มีการโทรออกหรือรับสาย.

การเตรียมการสำรวจ (Survey Preparation)

• ข้อมูลจำเพาะของการสำรวจ (Survey Specifications)
  ผู้สำรวจควรทราบว่าเซลล์ใดที่คาดว่าจะตรวจพบในแต่ละสถานที่หรือเส้นทาง ข้อมูลนี้ได้จากบันทึกการโทรของโทรศัพท์เป้าหมาย.
• การเตรียมอุปกรณ์สำรวจ (Preparing Survey Devices)
  ผู้สำรวจต้องตรวจสอบให้แน่ใจว่าอุปกรณ์ทำงานได้อย่างถูกต้อง และมีการตั้งค่าที่เหมาะสม.
• ความปลอดภัยในการสำรวจ (Survey Safety)
  การสำรวจอาจมีความเสี่ยง ดังนั้นจึงควรระมัดระวังเรื่องความปลอดภัย.

การตรวจสอบและยืนยันผลการสำรวจ (Survey Results: Checking and Confirmation)

• ผู้สำรวจควรตรวจสอบผลการสำรวจกับรายการเซลล์เป้าหมาย หากตรวจพบเซลล์ทั้งหมดในรายการ แสดงว่าการสำรวจนั้นประสบความสำเร็จ.
• หากตรวจไม่พบเซลล์บางเซลล์ ผู้สำรวจอาจใช้เทคนิคการล็อกช่องสัญญาณหรือเซลล์เพื่อดูว่าเซลล์นั้นยังคงใช้งานอยู่หรือไม่.

การบันทึกและจัดเก็บข้อมูล (Storage of Survey Data)

• ควรบันทึกและจัดเก็บข้อมูลการสำรวจอย่างเป็นระบบ เพื่อให้สามารถนำมาใช้เป็นหลักฐานในชั้นศาลได้.
• ข้อมูลการสำรวจยังสามารถนำมาใช้เพื่อสร้างฐานข้อมูลประวัติการสำรวจ ซึ่งมีประโยชน์ในการตรวจสอบความเปลี่ยนแปลงของเครือข่าย.

อุปกรณ์สำรวจ (Survey Equipment) 

อุปกรณ์ที่ใช้ในการสำรวจคลื่นวิทยุมีหลายประเภท แบ่งออกเป็น 2 ประเภทหลัก

• อุปกรณ์จำลองโทรศัพท์ (Phone Emulators)
  เป็นอุปกรณ์ที่ทำงานเหมือนโทรศัพท์มือถือทั่วไป มี SIM card สามารถโทรออกและรับสายได้. ตัวอย่างอุปกรณ์เช่น CSurv, NEMO Handy และ TEMS Pocket.
• เครื่องสแกน (Scanners/SDRs)
  เป็นอุปกรณ์ที่สามารถสแกนคลื่นความถี่ได้หลากหลายและตรวจจับเซลล์ต่างๆ ได้อย่างรวดเร็ว แต่ไม่สามารถเชื่อมต่อกับเครือข่ายได้. ตัวอย่างอุปกรณ์เช่น QRC ICS และ Gladiator GAR.

ข้อควรพิจารณาเพิ่มเติม

• ผลการสำรวจคลื่นวิทยุเป็นการเก็บตัวอย่าง ณ เวลาที่ทำการสำรวจ ไม่สามารถรับประกันได้ว่าสภาพคลื่นวิทยุในอดีตจะเป็นเช่นเดียวกัน. ดังนั้น ควรทำการสำรวจให้เร็วที่สุดหลังจากเกิดเหตุการณ์.
• การสำรวจในพื้นที่ที่มีสัญญาณอ่อน อาจทำให้พบเซลล์ที่ให้บริการหลายเซลล์ ซึ่งอาจตีความผิดได้ว่าพื้นที่นั้นมีสัญญาณดี.
• ควรใช้ข้อมูลการสำรวจคลื่นวิทยุร่วมกับข้อมูล CDR ในการวิเคราะห์เพื่อความถูกต้อง.

การสำรวจคลื่นวิทยุเป็นเครื่องมือสำคัญในการสนับสนุนการวิเคราะห์เซลล์ไซต์ โดยให้ข้อมูลที่จำเป็นในการยืนยันหรือหักล้างสมมติฐานเกี่ยวกับตำแหน่งที่ตั้งของโทรศัพท์มือถือ การสำรวจนี้มีหลายประเภทและเทคนิค ซึ่งควรเลือกใช้ให้เหมาะสมกับวัตถุประสงค์ของการสืบสวน

สรุปการสำรวจสัญญาณมือถือ

คือการเก็บข้อมูลจากเสาสัญญาณเพื่อยืนยันตำแหน่งของมือถือ โดยมีจุดประสงค์

• ตรวจสอบว่าเสาไหนให้บริการในพื้นที่
• วัดระยะครอบคลุมของแต่ละเสา
• ดูการใช้เสาตามเส้นทาง

วิธีการสำรวจทำได้หลายรูปแบบ

• สำรวจจุดเดียว (ที่เกิดเหตุ/บ้านผู้ต้องสงสัย)
• สำรวจทุกเครือข่าย
• สำรวจพื้นที่ให้บริการ
• สำรวจตามเส้นทาง

ใช้อุปกรณ์ 2 ประเภท

• เครื่องจำลองมือถือ
• เครื่องสแกนสัญญาณ

ข้อสำคัญ ต้องสำรวจเร็วที่สุดหลังเกิดเหตุ และใช้ข้อมูลจากหลายแหล่งเพื่อความแม่นยำ